الأبواب وأخبار الرجال ( ج 1 ، ص 329 ، ش 1720 ) ورجال شيخ الطائفة ( ج 10 ، ص 120 ، ش 346 ) ورجال الشيخ أبى جعفر محمّد ( ج 10 ، ص 144 ) فهرست نموده است . 128 . مشيخة الاستبصار . منتشر شده در : الاستبصار . تهران : دار الكتب الإسلامية ، 1363 ش ، 4 ج ( ج 4 ، ص 303 - 343 ) ، اوّل . شيخ طوسي ، همچنان كه در مقدمهء مشيخة الاستبصار آورده است ، در جلد اوّل اين كتاب ، روايت‌ها را با سند كامل ، از شيخ خود تا معصوم عليه السلام بيان نموده است ؛ امّا در جلد دوم وسوم وچهارم ، سند أحاديث را از صاحب كتاب يا اصلى كه روايت را از « كتاب » يا « أصل » وى اخذ نموده است ، شروع مىنمايد . پس از اتمام كتاب ، به منظور رفع اشكال ارسال از روايات كتاب ، اقدام به تهيهء مشيخه نموده است ودر آن ، طريق خود را به هر يك از صاحبان « كتاب » يا « أصل » ، مشخّص نموده است وبه اين ترتيب ، اختصار در اسناد نموده است . شايان ذكر است كه طريق‌هاى ذكر شده در مشيخهء الاستبصار در بردارندهء جميع موارد اختصار در سند نيست وبه منظور تكميل ، در بعضي موارد ، لازم است كه به كتاب الفهرست ومشيخهء كتاب تهذيب الأحكام ايشان مراجعه شود . همچنين بيان اين نكته مناسب است كه به طريق‌هاى ذكر شدهء مؤلّف در آخر التهذيب والاستبصار وهمچنين طريق‌هاى شيخ صدوق در آخر كتاب من لا يحضره الفقيه ، « مشيخه » مىگويند ، به اين جهت كه صاحبان كتاب‌ها وأصولي كه در صدر اسناد روايات آمده‌اند ، شيخ وأستاذ اين مؤلّفان هستند . بر مشيخهء الاستبصار ، شرح‌هايى تأليف شده‌اند كه عبارت‌اند از : شرح سيّد حسن موسوى آل خرسان نجفي ( م - ق 14 ) . شرح عبّاس حاجيانى دشتى ( معاصر ) ، به نام نخبة المقال في تمييز الأسناد والرجال . محمّد على آل كشكول ( ق 13 ) ، در تكميل اين مشيخه ومشيخهء التهذيب وكتاب من لا يحضره الفقيه ، كتابي با عنوان حديقة النظار [ / الأنظار ] في مشيخة الفقيه والتهذيب والاستبصار ، تأليف نموده است . 129 . الفهرست ، تصحيح وتعليق : سيّد محمّد صادق آل بحر العلوم ، قم : منشورات